جمعه 1 بهمن 1389

بیماری های غلات

• نوشته شده توسط: حاتم زاده

بیماری‌های غلات

زنگ‌های گندم (Wheat Rusts)

گندم توسط سه زنگ عمده به نام‌های زنگ ساقه (سیاه)، زنگ برگی (قهوه‌ای) و زنگ نواری (زرد) آلوده می‌شود. این زنگ‌ها در تمام نواحی كشت گندم وجود دارند كه اهمیت آنها از یك منطقه به منطقه دیگر متفاوت بوده و بستگی به شرایط آب و هوایی و درجه مقاومت ارقام كشت شده دارد.

زنگ ساقه (Black or Stem Rust)

این زنگ از خسارتزا‌ترین زنگ‌های گندم در جهان است كه می‌تواند تمام اندام‌های هوایی گیاهان (ساقه، برگ، غلاف، ریشك و پوشه‌ها) را مورد حمله قرار ‌دهد، اما ساقه به شدت آلوده می‌شود. در سال‌هایی كه شرایط برای توسعه بیماری و وقوع اپیدمی مناسب است، میزان خسارت وارده بسیار زیاد می‌باشد. خسارت وارده به دلایل: تخریب نواحی فتوسنتز كننده، بازداری از انتقال آب و مواد غذایی، از دست رفتن زیاد آب از گیاه، در زمانی كه آب برای رسیدن دانه‌ها به مقدار زیادی مورد نیاز است، كاهش رشد ریشه و خوابیدن و شكسته شدن ساقه است. عامل بیماری علاوه بر گندم به ارقام زراعی جو، چاودار، تریتیكاله (هیبرید بین گندم و چاودار)، تعدادی از گیاهان خانواده گندمیان مانند جو وحشی (Hordeum jubatum) و گونه‌های Aegilops هم حمله می‌كند. قارچ عامل بیماری بخشی از چرخه زندگی خود را روی گیاهان میزبان واسط (گونه‌های زرشك و ماهونیا) تكمیل می‌كند. زرشك ژاپنی یا Berberis thunbergii به این بیماری مصون گزارش شده است.

نشانه‌های بیماری

در اوایل فصل رشدی، جوش‌های بیضی شكل كشیده و یا دوكی شكل در محور طولی ساقه، برگ یا غلاف و گاهی روی پوشه‌ها و ریشك‌ها تشكیل می‌شوند كه جوش‌های یوریدیومی (uredium) نامیده شده‌اند و به ابعاد 10 × 3-1 میلی‌متر هستند. اپیدرم پوشاننده این جوش‌ها بعد از مدتی پاره شده و گرد قرمز آجری رنگی را آشكار می‌كند كه یوریدیوسپور‌های قارچ هستند (جوش‌های یوریدیومی كاملا شكوفا هستند و بافتهای اپیدرمی در حاشیه‌های آنها به صورت پاره شده دیده می‌شود). جوشها در هر دو سطح برگ تشكیل شده ولی جوشهای سطح زیرین برگ بزرگتر هستند. در اواخر فصل و با بلوغ میزبان، جوش‌ها به رنگ قهوه‌ای تیره یا سیاه تغییر می‌یابند كه جوش‌های تلیومی (telium) نامیده می‌شوند و حاوی تلیوسپور‌های قارچ هستند. تلیوم‌ها یا به طور جدا از یوریدیوم‌ها تشكیل شده و یا جایگزین جوش‌های یوریدیومی می‌شوند. در زرشك (Berberis vulgaris, B. canadensis) نشانه‌ها به صورت نقاط یا لكه‌های زرد تا نارنجی رنگ در سطح بالایی برگ در فصل بهار ظاهر می‌شوند كه در این لكه‌ها اندام‌های ریز و نارنجی ‌رنگ به نام پیكنیوم (pycnium) یا اسپرموگونیوم (spermogonium) تشكیل می‌شود. پیكنیومها در داخل بافت فرو رفته بوده و تنها روزنه آنها در بیرون از میزبان قرار دارد. اسپرماسی‌ها به صورت قطره كوچك مایع از داخل آنها خارج می‌شوند. در سطح زیرین برگ (و زیر اسپرموگونیوم‌ها) گروهی از اندام‌های فنجان مانند یا شاخ مانند تشكیل می‌شوند كه اسیوم (aecium) نامیده شده‌اند. فنجان‌های اسیومی زرد رنگ بوده و گاهی اوقات به حدی دراز می‌شوند كه تا فاصله 5 میلی‌متری از سطح برگ نیز بیرون می‌زنند. بافت آلوده میزبان مقداری متورم است. گیاهان آلوده به زنگ تعداد پنجه كمتری داشته و بذر‌های كمتری در هر سنبله تولید می‌كنند. بذر‌ها معمولا اندازه كوچكتری داشته، چروكیده بوده، كیفیت آردی ضعیفی داشته و ارزش غذایی آنها در مجموع كم است. گیاهان شدیدا آلوده ممكن است بمیرند. آلودگی شدید گیاهچه‌ها در گندم‌های زمستانه ممكن است گیاهان را ضعیف نموده و آنها را به سرمای زمستانه و نیز تهاجم دیگر پاتوژنها حساس كند. در مواردی آلودگی شدید ساقه موجب تضعیف و شكسته شدن ساقه از محل آلودگی (بویژه در زمان وزیدن بادهای شدید و یا بارندگی شدید) می‌شود.

عامل بیماری

قارچ Puccinia graminis f. sp. tritici عامل بیماری است كه یك قارچ ماكروسیكلیك و دگر پایه است. مراحل اسپرموگونیومی و اسیومی روی گیاهان زرشك و ماهونیا و مراحل یوریدیومی و تلیومی روی گندم، جو، چاودار، تریتیكاله و تعدادی از گندمیان دیگر تشكیل می‌شوند. بسیاری از قارچ‌های مولد زنگ، انگل‌های اجباری بسیار تخصص یافته‌ای هستند كه تنها تعدادی از جنس‌ها و یا تنها بعضی از واریته‌های گیاهان را آلوده می‌كنند. قارچ‌های مولد زنگ كه از نظر مورفولوژیكی مشابه بوده ولی به جنس‌های مختلف میزبان حمله می‌كنند به عنوان فرم‌های اختصاصی (formae specialis =f. sp.) شناخته می‌شوند. در داخل هر كدام از این فرم‌های تخصصی، تعداد زیادی نژاد فیزیولوژیك (بیماریزا) وجود دارد كه تنها به برخی از واریته‌ها در یك گونه حمله می‌كنند و می‌توان آنها را از طریق آلوده سازی یك سری از واریته‌های ویژه افتراقی (differential hosts) و بررسی میزان و تیپ آلودگی تشخیص داد. 12 رقم افتراقی بین‌المللی یا استاندارد و 13 رقم افتراقی تكمیلی (supplemental hosts) در جهان وجود دارند. بیش از 300 نژاد از این زنگ در جهان شناسایی شده‌ است كه هر كدام به رقم خاصی حمله می‌كنند. فرم‌های تخصصی P. graminis f. sp. avenae عامل زنگ یولاف و P. graminis f. sp. secalis عامل زنگ چاودار هستند.

یوریدیوسپور‌ها قرمز مایل به نارنجی، بیضی شكل یا تخم‌مرغی، با 4 سوراخ تندشی استوایی و با سطح خار‌دار هستند كه به آسانی از پایه جدا می‌شوند و ابعاد آنها 40-21 × 24-15 میكرومتر است. تلیوسپور‌ها بیضی تا گرزی شكل، قهوه‌ای تیره و دو سلولی بوده، دیواره آنها صاف، ضخیم و با مقداری فرو رفتگی در محل دیواره عرضی می‌باشد. انتهای سلول بالایی بر آمده، نوك تیز و با ضخامت انتهایی است. منفذ تندش در هر سلول یك عدد بوده كه در سلول بالایی در بخش نوك و در سلول پایینی در بخش جانبی قرار دارد. ابعاد تلیوسپور 60-40 × 20-15 میكرومتر است. تلیوسپور دارای یك دوره كمون است كه تا چند هفته طول می‌كشد. هر سلول تلیوسپور جوانه زده و تولید بازیدیوم كوتاه می‌كند و بازیدیوسپور‌ها در نوك استریگما بوجود می‌آیند. اسپرموگونیوم‌ها در سطح بالایی برگ زرشك به صورت اندام‌های كوزه‌ای شكل تشكیل می‌شوند كه در بخش داخلی تولید سلول‌های باریك و بی رنگ به نام اسپرماسی (spermatia) را می‌كنند. بعلاوه از دهانه پیكنیوم‌ها، تعدادی رشته ریسه مانند به نام رشته پذیرنده (receptive hyphae) خارج می‌شود كه در عمل آمیزش مسئول هستند. اسیوم‌ها در سطح زیرین برگ زرشك تشكیل می‌شوند كه به صورت اندام‌های زنگوله‌ای شكل وارونه و زرد رنگ هستند كه تا 5 میلی‌متر هم از سطح زیرین برگ بیرون زده‌اند. ایسیوسپور‌ها به صورت زنجیر‌های دراز و خشك تشكیل شده، چند وجهی تا نسبتا كروی بوده و به ابعاد 23-16 × 19-15 میكرومتر هستند. سطح ایسیوسپور‌ها مقداری زگیل‌دار است و رنگ آنها زرد روشن است.

بیولوژی

زمستانگذرانی قارچ در نواحی سردسیر به صورت تلیوسپورهای دیپلوئید در بقایای آلوده گندم صورت می‌گیرد. در اوایل بهار همزمان با جوانه زدن زرشك، تلیوسپور‌ها نیز جوانه می‌زنند. هر كدام از سلول‌های تلیوسپور‌ دیپلوئید بوده و با جوانه زنی آنها، از محل منافذ تندشی تلیوسپور، رشته كوتاهی (بازیدیوم) خارج می‌شود و هسته دیپلوئید وارد بازیدیوم شده و میوز در بازیدیوم انجام می‌شود. چهار هسته تشكیل شده در بازیدیوم از هم فاصله گرفته و با تشكیل سه دیواره عرضی، بازیدیوم به چهار سلول تك هسته‌ای تقسیم می‌شود. از هر سلول یك استریگما خارج شده و در انتهای استریگما، بازیدیوسپور‌های هاپلوئید تشكیل می‌شوند. بازیدیوسپور‌ها با فشار رها شده (بالیستوسپور) و توسط جریانات باد بر روی برگهای زرشك یا ماهونیا منتقل می‌شوند و بعد از جوانه زنی، آنها را به طور مستقیم آلوده می‌كنند. میسیلیوم‌های هاپلوئید به صورت بین سلولی رشد نموده و اسپرموگونیوم‌ها را، اغلب در سطح بالایی برگ، تولید می‌كنند كه اپیدرم را شكافته و روزنه آنها از سطح گیاه بیرون می‌زند. ریسه‌های پذیرنده از روزنه خارج شده و به بیرون امتداد دارند. اسپرماسی‌ها كه در یك مایع چسبنده (عسلك = honeydew) غوطه‌ور هستند، از دهانه اسپرموگونیوم به بیرون تراوش می‌كنند. حشرات به این تراوشات جلب می‌شوند و بعد از تماس با آنها موجب انتشار اسپرماسی‌ها به دیگر ریسه‌های پذیرنده می‌شوند. با توجه به اینكه هر اسپرموگونیوم از جوانه زنی یك بازیدیوسپور تشكیل شده است، بنابراین تمام اندام‌های موجود در اسپرموگونیوم از نظر ژنتیكی مشابه هستند و اسپرماسی یك اسپرموگونیوم قادر به تلقیح ریسه‌های پذیرنده همان اسپرموگونیوم نیست و باید به روشی به ریسه‌های پذیرنده سازگار دیگر منتقل شود (عمل انتقال توسط حشرات، آب باران و یا قطرات شبنم جاری شده در سطح برگ صورت می‌گیرد). رشته‌های پذیرنده به صورت لوله‌های تو خالی هستند كه از سلول‌های هاپلوئید دیواره اسپرموگونیوم بوجود آمده‌اند. نمو بعدی قارچ ادامه نمی‌یابد، تا اینكه ریسه‌های پذیرنده توسط اسپرماسی‌های با تیپ آمیزشی مقابل تلقیح شوند. با قرار گرفتن اسپرماسی روی ریسه پذیرنده سازگار، دیواره‌ها در محل تماس حل شده و هسته اسپرماسی وارد ریسه پذیرنده می‌شود (اسپرماتیزاسیون) و در مجاورت هسته سلول هاپلوئید تولید كننده ریسه پذیرنده قرار می‌گیرد. بنابر‌این، اولین سلول دیواره پیكنیوم دیكاریوت می‌شود. هسته تازه وارد شده با تقسیمات میتوزی تكثیر یافته و چند سلول‌ هاپلوئید مجاور را دو هسته‌ای می‌كند. از این سلول‌های دو هسته‌ای، میسیلیوم‌های دو هسته‌ای در بافت برگ به طرف سطح زیرین برگ رشد نموده و توده ضخیم میسیلیومی را تشكیل می‌دهند كه در نهایت به اسیوم‌ها تبدیل خواهند شد. اسیوم‌ها به صورت گروهی تشكیل شده و دیواره آنها به خارج از سطح برگ امتداد می‌یابد. سلول‌های قاعده‌ای اسیوم به طور متوالی تقسیم شده و زنجیر‌های ایسیوسپوری را تولید می‌كنند كه توسط باد و حشرات به غلات منتقل شده و موجب آلودگی غلات می‌شوند. ایسیوسپور‌ها دو هسته‌ای بوده و بلافاصله قادر به عمل جوانه ‌زنی هستند. دمای 18-16 درجه برای جوانه زنی آنها مناسب است. لوله تندش حاصل از جوانه زنی اسیوسپور‌ها از راه روزنه‌ها وارد بافت گندم (غلات) شده و میسیلیوم به صورت بین سلولی رشد می‌كند. بعد از مدتی توده میسیلیومی متراكمی در زیر اپیدرم تجمع می‌یابد كه همان جوش‌های یوریدیومی هستند. یوریدیوسپور‌ها در آنها تشكیل شده و با فشار به اپیدرم موجب پاره شدن آن می‌گردند و یوریدیوسپور‌های به رنگ قرمز آجری را آشكار می‌كنند كه به راحتی توسط جریانات باد پخش شده و آلودگی‌ها را تكرار می‌كنند (repeating stage). یوریدیوسپور‌ها (كنیدیوم‌ها) می‌توانند تا فاصله چند صد كیلومتری را طی كنند و در صورت وجود شبنم یا یك لایه نازك از آب در سطح گیاه و یا رطوبت نسبی در حد اشباع، جوانه زده و گیاهان گندم را دوباره آلوده می‌كنند. بسیاری از خسارات وارده به گندم و كاهش عملكرد به دلیل آلودگی‌های یوریدیوسپوری است. گیاهان آلوده به زنگ به دلیل تعرق زیاد و حذف آب از سطوح شكافته شده گندم و نیز مصرف مواد غذایی و آب توسط پاتوژن، خسارت می‌بینند. تنفس گیاهان در طی تشكیل یوریدیوسپور‌ها به سرعت افزایش می‌یابد و بعد به پایین‌تر از سطح عادی می‌رسد. فتوسنتز به دلیل تخریب بافت‌های گیاهی شدیدا كم می‌شود. آلودگی به بیماری سبب زودرسی گیاه شده و زمان مورد نیاز را برای پر شدن دانه‌ها كوتاه می‌كند. آلودگی قبل و یا در طی مرحله گلدهی به گیاه شدیدا خسارت می‌زند و در مواردی باعث نابودی كامل محصول می‌شود. اگر آلودگی بعد از این زمان اتفاق افتد، میزان خسارت كاهش می‌یابد. با بلوغ گیاهان، تلیوسپور‌ها به جای یوریدیوسپور‌ها و یا مستقل از آنها تشكیل می‌شوند. تلیوسپور‌ها بلافاصله جوانه نمی‌زنند و مرحله بقا قارچ را تشكیل می‌دهند (یخ زدن و ذوب شدن در طی زمستان برای شكسته شدن دوره دورمانسی تلیوسپور لازم است). با توجه به اینكه كاریوگامی در تلیوسپور روی می‌دهد، ممكن است از طریق نوتركیبی‌های ژنتیكی نژاد‌های جدیدی از پاتوژن بوجود آیند. عوامل دیگر موثر در ایجاد نوتركیبی شامل جهش و هیبریداسیون رویشی بین نژاد‌های مختلف هستند. مراحل جنسی قارچ روی میزبان‌های واسط تشكیل می‌شوند كه می‌توانند به عنوان منبع ایجاد نژاد‌های جدید و منبع آلاینده در اوایل فصل بهار توسط ایسیوسپور‌ها عمل كنند. در اقلیم‌های ملایم، بقا می‌تواند به صورت یوریدیوسپور هم باشد. تعداد زیاد یوریدیوسپور‌ها و انتشار موثر آنها توسط باد، زنگ‌ها را به عنوان پارازیت‌های موفقی تبدیل نموده است. رشد مطلوب زنگ ساقه در دمای 26-24 درجه سانتیگراد صورت می‌گیرد (در دمای كمتر از 15 و بیشتر از 40 درجه سانتیگراد، رشد قارچ متوقف می‌شود. در برخی منابع دمای روزانه 30-25 درجه و دمای شبانه 20-15 درجه سانتیگراد و خیس بودن برگها توسط باران یا شبنم برای این زنگ مناسب ذكر شده است) و تاخیر در بلوغ گیاهان به پیشروی بیماری كمك می‌كند. این زنگ در مناطقی كه در فصل تابستان بارندگی بیشتری دارند، در مقایسه با مناطقی كه در فصل زمستان بارندگی بیشتری دارند، شدیدتر است.

 

زنگ قهوه‌ای یا برگی گندم (Brown or Leaf rust)

این زنگ كه گاهی اوقات به نام‌های زنگ كوتولگی (dwarf) و یا زنگ نارنجی (orange) هم نامیده شده است، در بسیاری از مناطقی كه گندم بهاره كشت می‌شود و یا بلوغ گندم به تاخیر می‌افتد، شیوع بیشتری داشته و خسارت آن معادل با خسارت ناسی از زنگ ساقه است. عامل بیماری به ارقام زراعی جو و برخی از گونه‌های Aegilops و Agropyron هم حمله می‌كند، ولی انگل ضعیفی روی این میزبانها است. قارچ عامل بیماری Puccinia recondita f. sp. tririci (syn: P. triticina) است كه یك زنگ ماكروسیكلیك و دگر پایه است و میزبان‌های واسط آن گونه‌های جنس‌ Thalictrum است. البته اسیومها روی گونه‌هایی از جنس‌های Anchusa, Anemonella, Clematis و Isopyrium هم گزارش شده‌اند.

جوش‌های یوریدیومی اغلب در سطح بالایی پهنك برگ به صورت پراكنده و یا مجتمع تشكیل می‌شوند و گرد یا تخم مرغی، قهوه‌ای مایل به نارنجی و شكوفا هستند و بر خلاف زنگ ساقه، پارگی مشخصی در بافت‌های اپیدرمی در حاشیه آنها دیده نمی‌شود. یوریدیوسپور‌ها نیم كروی، قهوه‌ای مایل به قرمز با سطح خار دار، به قطر 30-15 میكرومتر بوده و دارای 8-3 سوراخ تندشی هستند كه در تمام سطح ضخیم دیواره‌های آن پراكنده هستند. جوش‌های تلیومی اغلب در پهنك سطح زیرین برگ و یا روی غلاف و به صورت زیر اپیدرمی تشكیل می‌شوند و سیاه رنگ و غیر شكوفا هستند. تلیوسپور‌ها مشابه با تلیوسپور‌های زنگ زرد بوده و نوك سلول بالایی مسطح یا گرد است. جوانه زنی تلیوسپور به تیمار سرمایی نیاز دارد. ممكن است در بعضی از شرایط آب و هوایی و یا در مواردی كه گیاهان در نزدیكی دوره بلوغ آلوده می‌شوند، تلیوسپور‌ها تشكیل نشوند. اگر رطوبت عامل محدود كننده نباشد زنگ قهوه‌ای در دمای 22-15 درجه به سرعت توسعه می‌یابد. روزهای خشك و بادی برای پراكنش اسپورها و شبهای خنك با تشكیل شبنم برای بیماری مساعد هستند. خسارت این بیماری اگر همراه با بیماری سپتوریوز باشد، به طور سینرژیستی افزایش می‌یابد. پیكنیوم‌ها و اسیوم‌ها نادر بوده و روی میزبان واسط تشكیل می‌شوند.

 

زنگ زرد یا نواری گندم (Stripe or Yellow Rust)

این زنگ كه گاهی زنگ پوشه (glume) هم نامیده می‌شود از مهمترین و متداول‌ترین زنگ‌های غلات در ایران است و بیشترین خسارت را به عملكرد وارد می‌كند و محدود به مناطق خنك و مرتفع است. عقیم ماندن سنبله، تولید دانه‌های چروكیده، سیستم ریشه‌ای كم توسعه یافته كه به دلیل تخریب بافت‌های برگ و عدم رسیدن مواد غذایی از برگ به ریشه ایجاد می‌شود، در تولید خسارت موثرند.

قارچ عامل بیماری Puccinia striiformis f. sp. tritici (syn: P. glumarum) است و تاكنون میزبان واسط برای آن شناخته نشده است و به همین دلیل تنها تولید مثل غیر جنسی برای آن شناخته شده است. زنگ زرد علاوه بر گندم به جو، تریتیكاله، چاودار و 18 جنس از گندمیان حمله می‌كند. جو هم به طور اقتصادی صدمه می‌بیند و بسیاری از باریك برگهای (چمن‌های) چند ساله از منابع مهم نگهداری قارچ محسوب می‌شوند.

نشانه‌های بیماری در اوایل بهار زودتر از دیگر زنگ‌های گندم ظاهر می‌شود و در فصل تابستان با گرم شدن هوا بازداری می‌شود. نشانه‌ها به صورت نقاط ریز كروی (به ابعاد 1-5/0 × 5/0-3/0 میلی‌متر) و پشت سر هم در برگها و سنبله تشكیل می‌شوند و در مجموع به صورت نوار‌های مشخص به رنگ زرد و به موازات رگبرگها و بین آنها دیده می‌شوند. جوش‌ها اغلب در سطح بالایی و به ندرت در سطح زیرین برگ تشكیل می‌شوند. یوریدیوسپور‌ها به قطر 30-20 میكرومتر با دیواره ضخیم، كروی تا بیضی شكل با سطح خار دار و نارنجی مایل به زرد هستند. 12-6 عدد سوراخ تندشی به طور پراكنده در سطح یوریدیوسپورها وجود دارد. جوش‌های تلیومی روی برگ و غلاف تشكیل می‌شوند كه زیر اپیدرمی هستند. این جوش‌ها قهوه‌ای تیره تا سیاه بوده و به صورت خطوط كشیده و موازی رگبرگها تشكیل می‌شوند. تلیوسپور‌ها شبیه به تلیوسپور‌های زنگ قهوه‌ای بوده ولی بدون تیمار سرمایی جوانه می‌زنند. زمستانگذرانی توسط میسیلیوم‌های موجود در بافت‌های میزبان و یا یوریدیوسپور‌های موجود در بقایای گیاهی صورت می‌گیرد. گاهی اوقات گندم‌هایی كه در مناطق كم ارتفاع كشت شده‌اند به وسیله یوریدیوسپور‌های منتقل شده با باد از گندمیان رشد یافته در نواحی مرتفع‌تر آلوده می‌شوند. با توجه به اینكه میسیلیوم‌های این زنگ دمای 5- درجه سانتیگراد را هم تحمل می‌كنند، آلودگی‌ها ممكن است در كل فصول پاییز و زمستان صورت گیرند. دمای بهینه برای جوانه زنی یوریدیوسپور‌ها 15-3 درجه بوده و رشد و توسعه بیماری در دماهای 15-10 درجه همراه با باران یا شبنم سریع‌تر است. اگر دمای شب از 18 درجه بیشتر شود، آلودگی طبیعی كم شده و یا متوقف می‌شود. حدود 65 نژاد فبزیولوژیكی برای آن شناسایی شده است.

 

كنترل زنگ‌ها

موثرترین و تنها روش عملی كنترل زنگ‌ها استفاده از ارقام مقاوم است. وراثت پذیری مقاومت به زنگ‌ها از مدتها قبل شناخته شده بود و اصلاح گران برای تولید گندم‌های مقاوم از آنها استفاده زیادی نموده‌اند. ارقام مقاوم كه آزاد می‌شوند به دلیل مقاومت به بیماری به طور وسیعی استفاده می‌شوند و به دلیل فشار انتخاب وارده به پاتوژن، نژاد‌های جدیدی از پاتوژن ظاهر می‌شوند كه مقاومت را می‌شكنند. از این رو، اصلاح برای مقاومت كاری مداوم است. تلاش‌های فعلی بیشتر بر تولید ارقام با مقاومت غیر اختصاصی (چند ژنی) است كه می‌توانند تا مدتها پایدار بمانند. یك حالت موفق از مقاومت چند ژنی به نام كند زنگی (slow rusting) نامیده شده است. رقم قدس بیشترین تحمل و آزادی كمترین تحمل به زنگ زرد را دارا هستند.

ریشه‌كن كردن میزبان‌های واسط موجب قطع چرخه زندگی عامل بیماریزا شده و به دلایل بازداری از ایجاد نژاد‌های جدید عامل بیماری از طریق نوتركیبی‌های جنسی و همچنین عدم تولید اینوكولوم آلوده كننده (اسیوسپور‌ها) در اول فصل موجب كاهش بیماری می‌شوند و پایداری ارقام زراعی افزایش می‌یابد. البته به دلیل مشكلات مرتبط با ریشه كنی میزبان‌های واسط و امكان بقا به روشهای دیگر مانند میسیلیوم و یوریدیوسپور و انتقال یوریدیوسپور‌ها از دیگر مناطق، تاثیر این روش كاهش می‌یابد.

كشت زود هنگام گندم بهاره به دلیل رشد كافی آن به هنگام شیوع بیماری موجب فرار از بیماری می‌شود. اگر فسفر كافی به گیاه داده شود، بلوغ گیاه زودتر انجام شده و از بیماری فرار می‌كند. استفاده مناسب از كود‌های ازته و پتاسه به كنترل بیماری كمك می‌كند. گزارشاتی از هیپرپارازیت بودن قارچ پیكنیدیومی Darluca filum روی زنگ‌ها وجود دارد، ولی به دلیل رشد كند آن، نمی‌تواند عامل خوب بیوكنترل محسوب شود. تعدادی از قارچكش‌ها به عنوان ضد عفونی كننده بذر و یا با پاشیدن روی گیاه برای جلوگیری از آلودگی به زنگها معرفی شده‌اند. گوگرد، زینب و مانكوزب (مخلوط یون روی و مانب) می‌توانند به طور موثری زنگ را كنترل كنند، ولی برای تكمیل كنترل باید 10-4 بار سمپاشی تكرار شود كه اقتصادی نخواهد بود. البته استفاده از مانكوزب بر اساس سیستم‌های پیش‌آگاهی می‌تواند زنگ ساقه را تا حدود 75 درصد كنترل كند. استفاده از قارچ‌كش سیستمیك تریادیمفون (بایلتون) به صورت پاشیدن روی گیاه و یا ضد عفونی بذر، زنگ زرد را تا خوشه‌ دهی كنترل نموده است. استفاده از فن پانیل(Fenpanil)، تری‌آریمول (Triarimol) و تریآدیمفون در اوایل توسعه بیماری باعث كنترل زنگ ساقه شده است. (برای كنترل زنگ زرد از روغن‌های امولسیون شونده سیتویت و ولك به میزان 5/1 درصد همراه با پروپیكونازول (تیلت) به میزان 4/0 لیتر در هكتار استفاده شده و شدت بیماری كاهش داده شده است).


نظرات() 


برچسب ها: زنگ سیاه گندم ، زنگ نواری گندم ، زنگ قهوه ی گندم ،
 
شبکه اجتماعی فارسی کلوب | Buy Website Traffic | Buy Targeted Website Traffic